AI ฉลาดขึ้น แล้วคนเราล่ะ?

ภาพประกอบบทความ AI ฉลาดขึ้น แล้วคนเราล่ะ? แสดงหุ่นยนต์ AI และมนุษย์ท่ามกลางสังคมยุคดิจิทัล สะท้อนความสำคัญของคุณธรรมและการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ

เมื่อ AI เก่งขึ้นทุกวัน แต่ผลสำรวจคุณธรรมคนไทยยังอยู่แค่ระดับ “พอใช้” ถึงเวลาหรือยังที่เราต้องหันมาดูตัวเอง

ทุกวันนี้ไม่ว่าเราจะหันไปทางไหน ก็ได้ยินแต่เรื่อง AI

เปิดโทรศัพท์ก็เจอ AI เปิดคอมพิวเตอร์ก็มี AI จะเขียนหนังสือ ทำรูป ทำคลิป วิเคราะห์ข้อมูล หรือวางแผนธุรกิจ AI ก็ช่วยได้แทบทุกเรื่อง

บางอย่างที่เมื่อก่อนต้องใช้คนทำกันหลายวัน เดี๋ยวนี้ AI จัดการให้ได้ในเวลาไม่กี่นาที

น่าทึ่งไหมครับ? น่าทึ่งมาก!

แต่ผมมีคำถามหนึ่งที่อยากชวนทุกคนคิด

ในวันที่เราพยายามทำให้ AI ฉลาดขึ้นทุกวัน เราได้พยายามทำให้ตัวเองเป็นคนที่ดีขึ้นบ้างหรือเปล่า?

ผมเพิ่งได้อ่านรายงานฉบับหนึ่งของศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน) ชื่อ The Next Humanity: รายงานสถานการณ์คุณธรรม ปี 2568 ซึ่งเผยแพร่ในปี 2569

ชื่อรายงานอาจฟังดูจริงจังไปหน่อย แต่เนื้อหาข้างในมีหลายเรื่องที่น่าสนใจ และใกล้ตัวเรามากกว่าที่คิด

เพราะไม่ได้พูดถึงแค่ว่าคนไทยมีคุณธรรมมากน้อยแค่ไหน แต่ยังพูดถึง AI การทำงาน การหลอกลวงออนไลน์ คนต่างวัย สังคมสูงอายุ และอนาคตที่มนุษย์ต้องอยู่ร่วมกับเทคโนโลยี

ผมเลยอยากหยิบประเด็นสำคัญมาเล่าให้ฟังครับ

1. โลกกำลังแข่งกันสร้าง AI แต่ใครกำลังแข่งกันสร้างคนดี?

ทุกวันนี้สหรัฐอเมริกากับจีนแข่งขันกันอย่างจริงจังว่าใครจะเป็นผู้นำด้าน AI

ใครมีเทคโนโลยีดีกว่า ใครมีข้อมูลมากกว่า ใครมีชิปประมวลผลที่เก่งกว่า ก็มีโอกาสได้เปรียบทั้งทางเศรษฐกิจและความมั่นคง

พูดง่าย ๆ คือ AI ไม่ใช่แค่โปรแกรมคอมพิวเตอร์อีกต่อไปแล้ว แต่กำลังกลายเป็นเครื่องมือสร้างอำนาจของประเทศ

ฟังแล้วก็อดคิดถึงบ้านเราไม่ได้ครับ

เราพูดกันมากเรื่องการเป็นประเทศดิจิทัล เรื่องเศรษฐกิจ AI และเรื่องการสร้างคนให้มีทักษะเทคโนโลยี

ซึ่งเป็นเรื่องดีและจำเป็นทั้งนั้น

แต่ผมอยากชวนคิดต่อว่า นอกจากสร้างคนให้ใช้เทคโนโลยีเก่งแล้ว เราสร้างคนให้ใช้เทคโนโลยีอย่างรับผิดชอบกันมากพอหรือยัง?

เพราะคนที่ใช้ AI เก่ง อาจนำมันไปสร้างธุรกิจที่มีประโยชน์มหาศาลก็ได้

หรืออาจใช้มันหลอกเงินคนอื่นก็ได้เหมือนกัน

เครื่องมือเดียวกัน แต่ผลลัพธ์ต่างกันลิบลับ

ความแตกต่างจึงไม่ได้อยู่ที่ AI อย่างเดียว แต่อยู่ที่คนใช้ด้วย

2. AI ช่วยให้ชีวิตดีขึ้นได้จริง แต่ต้องใช้ให้ถูกทาง

รายงานยกตัวอย่างการนำ AI ไปใช้ในหลายเรื่อง

อย่างในภาคเกษตร AI ช่วยวิเคราะห์ข้อมูลแปลงนาและสนับสนุนการวางแผนเพาะปลูกได้

ในโรงเรียน AI ช่วยให้ครูจัดการเรียนรู้ได้เหมาะกับนักเรียนมากขึ้น

ในโรงพยาบาล เทคโนโลยีช่วยประเมินข้อมูลเพื่อสนับสนุนการดูแลผู้ป่วย

ลองนึกภาพเกษตรกรที่เคยต้องอาศัยประสบการณ์อย่างเดียวในการตัดสินใจเรื่องเพาะปลูก แต่วันนี้มีข้อมูลมาช่วยคิดอีกแรง

หรือครูที่เคยต้องใช้เวลาทำเอกสารมากมาย แต่มี AI มาช่วยแบ่งเบาภาระ ทำให้มีเวลาดูแลนักเรียนมากขึ้น

นี่แหละครับ AI ที่ผมอยากเห็น

ไม่ใช่ AI ที่มีไว้โชว์ว่าองค์กรทันสมัยแค่ไหน แต่เป็น AI ที่ช่วยให้ชีวิตคนดีขึ้นจริง ๆ

อย่างไรก็ตาม เราต้องไม่ลืมคนที่ยังเข้าไม่ถึงเทคโนโลยีด้วย

เพราะถ้าคนมีเงินใช้ AI เพื่อเพิ่มโอกาสให้ตัวเองได้เรื่อย ๆ แต่คนที่ขาดโอกาสกลับถูกทิ้งไว้ข้างหลัง เทคโนโลยีก็อาจทำให้ช่องว่างในสังคมกว้างขึ้นกว่าเดิม

3. ยุคนี้เห็นกับตา ก็ใช่ว่าจะจริง

เมื่อก่อนเรามักพูดกันว่า “สิบปากว่าไม่เท่าตาเห็น”

แต่ยุคนี้ผมว่าอาจต้องคิดใหม่แล้วครับ

เพราะ AI สามารถสร้างภาพปลอม ทำคลิปปลอม หรือแม้แต่เลียนเสียงคนที่เรารู้จักได้

สมมติวันหนึ่งมีโทรศัพท์เข้ามา เสียงปลายสายเหมือนลูกเราทุกอย่าง บอกว่าประสบอุบัติเหตุ ต้องใช้เงินด่วน

คนเป็นพ่อเป็นแม่ได้ยินแบบนี้จะรู้สึกอย่างไร?

ตกใจสิครับ!

และความตกใจนี่เองที่มิจฉาชีพต้องการ

รายงานให้ความสำคัญกับเรื่องการรู้เท่าทัน AI และการสร้างภูมิคุ้มกันทางดิจิทัล เพราะยิ่งเทคโนโลยีเก่งขึ้น วิธีหลอกลวงก็ยิ่งแนบเนียนขึ้น

เรื่องนี้ไม่ได้เกี่ยวกับผู้สูงอายุอย่างเดียว คนหนุ่มสาวที่ใช้เทคโนโลยีเก่ง ๆ ก็พลาดกันได้

ผมจึงอยากฝากวิธีคิดง่าย ๆ ไว้ว่า

ก่อนเชื่ออะไรบนโลกออนไลน์ ลองหยุดคิดอีกสักนิด ก่อนแชร์ลองตรวจสอบอีกสักหน่อย

โดยเฉพาะเรื่องที่ทำให้เราตกใจ โกรธ หรืออยากรีบตัดสินใจ

เพราะบางครั้งการมีสติสำคัญกว่าการมีเทคโนโลยีที่ทันสมัยเสียอีก

4. AI จะมาแย่งงานเรา หรือเราต้องเปลี่ยนวิธีทำงาน?

เรื่องนี้ผมเจอคำถามอยู่บ่อย ๆ เวลาไปบรรยายตามองค์กร

“อาจารย์ครับ อีกหน่อย AI จะทำงานแทนคนหมดหรือเปล่า?”

ผมคิดว่าเราคงต้องแยกให้ออกระหว่างงานบางอย่างที่ AI ทำแทนได้ กับคุณค่าของคนที่ยังจำเป็นต่อการทำงาน

ลองนึกถึงพนักงานที่เคยใช้เวลาครึ่งวันรวบรวมข้อมูลเพื่อทำรายงาน

วันนี้ AI อาจช่วยจัดการงานส่วนนั้นได้ภายในไม่กี่นาที

แล้วเวลาที่เหลือ พนักงานคนนั้นจะทำอะไร?

ถ้าเอาเวลาไปวิเคราะห์ปัญหา คิดหาวิธีบริการลูกค้าให้ดีขึ้น หรือช่วยทีมแก้เรื่องยาก ๆ ก็เท่ากับ AI ทำให้คนทำงานได้มีคุณค่ามากขึ้น

แต่ถ้าองค์กรคิดเพียงว่าจะใช้ AI ลดคนได้เท่าไร ก็อาจมองข้ามโอกาสสำคัญในการพัฒนาบุคลากร

รายงานพูดถึงคุณลักษณะที่มนุษย์ควรพัฒนา ไม่ว่าจะเป็นความคิดสร้างสรรค์ ความอยากรู้อยากเห็น ความรักความห่วงใย และคุณธรรม

ผมชอบประเด็นนี้ครับ

เพราะต่อให้ AI วิเคราะห์ข้อมูลได้เก่งแค่ไหน คนที่ต้องรับผิดชอบต่อการตัดสินใจและผลกระทบที่เกิดขึ้นจริง ก็ยังเป็นมนุษย์

ดังนั้นแทนที่จะมัวถามว่า AI จะมาแย่งงานเราหรือเปล่า ผมอยากชวนถามใหม่ว่า

เราจะพัฒนาตัวเองอย่างไรให้ทำงานร่วมกับ AI ได้ดีขึ้น?

คำถามนี้น่าจะพาเราไปข้างหน้าได้มากกว่า

5. คนแก่ไม่ได้หมดคุณค่า และคนรุ่นใหม่ก็ไม่ได้รู้ทุกเรื่อง

อีกประเด็นที่ผมสนใจมากคือเรื่องสังคมสูงวัย

ประเทศไทยมีผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ แต่เวลาเราพูดถึงเรื่องนี้ มักจะนึกถึงปัญหาค่ารักษาพยาบาล คนวัยทำงานลดลง หรือภาระที่ลูกหลานต้องดูแล

รายงานกลับชวนให้มองอีกมุมหนึ่งว่า การมีอายุยืนควรเป็นการมีชีวิตที่มีความหมายด้วย

ผมเห็นด้วยมากครับ

เพราะคนอายุ 60 หรือ 70 ปี ไม่ได้แปลว่าหมดความสามารถ

หลายคนมีประสบการณ์ทำงานหลายสิบปี ผ่านทั้งวิกฤตเศรษฐกิจ ปัญหาธุรกิจ และการเปลี่ยนแปลงมานับไม่ถ้วน

ความรู้แบบนี้หาไม่ได้จากการอ่านคู่มือเพียงเล่มเดียว

ขณะเดียวกัน คนรุ่นใหม่ก็มีความสามารถด้านเทคโนโลยีและวิธีคิดใหม่ ๆ ที่คนรุ่นก่อนควรเปิดใจเรียนรู้

ลองนึกภาพพนักงานรุ่นพี่ที่รู้จักลูกค้ามานาน ทำงานคู่กับพนักงานรุ่นน้องที่ใช้ AI วิเคราะห์ข้อมูลได้คล่อง

ถ้าสองคนนี้ช่วยกันทำงาน ผมว่าผลลัพธ์น่าจะดีกว่าการให้แต่ละฝ่ายทำงานแยกกัน

ปัญหาจึงไม่ใช่ว่าคนรุ่นไหนเก่งกว่า

แต่อยู่ที่เราจะทำให้คนต่างวัยเรียนรู้จากกันได้อย่างไร

6. AI ช่วยรักษาโลกได้ แต่ก็ใช้ทรัพยากรของโลกเหมือนกัน

เราได้ยินกันบ่อยว่า AI ช่วยลดการใช้พลังงาน ช่วยตรวจสอบมลพิษ หรือช่วยวิเคราะห์ปัญหาสิ่งแวดล้อมได้

ทั้งหมดนี้เป็นประโยชน์ที่สำคัญ

แต่รายงานก็เตือนให้มองอีกด้านด้วยว่า ระบบ AI เองต้องใช้พลังงานและทรัพยากรจำนวนไม่น้อย

พูดง่าย ๆ คือ AI ไม่ได้มีแต่ข้อดีโดยไม่มีต้นทุน

เวลาองค์กรจะนำ AI มาใช้ จึงควรคิดให้ครบว่าได้ประโยชน์อะไร เสียอะไร และส่งผลต่อใครบ้าง

บางครั้งสิ่งที่ช่วยประหยัดเวลาให้เรา อาจมีต้นทุนที่เราไม่เคยมองเห็น

ผมคิดว่านี่เป็นวิธีคิดที่ควรใช้กับเทคโนโลยีทุกประเภท ไม่ใช่เฉพาะ AI

เพราะการทำอะไรได้ ไม่ได้แปลว่าเราควรทำทุกอย่างเสมอไป

7. ตัวเลขคุณธรรมคนไทย มีเรื่องให้คิดมากกว่าที่เห็น

มาถึงส่วนที่ผมคิดว่าน่าสนใจที่สุดของรายงานฉบับนี้ครับ

ศูนย์คุณธรรมได้สำรวจพฤติกรรมคุณธรรมของคนไทยใน 5 ด้าน ได้แก่ ความพอเพียง วินัยรับผิดชอบ ความสุจริต จิตสาธารณะ และความกตัญญู

ผลสำรวจปี 2568 พบว่า คนไทยมีคะแนนคุณธรรมเฉลี่ย 4.36 จากคะแนนเต็ม 6 อยู่ในระดับ “พอใช้”

ลองดูคะแนนแต่ละด้านกันครับ

คุณธรรมคะแนนเฉลี่ย (เต็ม 6)
กตัญญู4.62
จิตสาธารณะ4.40
วินัยรับผิดชอบ4.33
พอเพียง4.22
สุจริต4.22

สิ่งที่สะดุดตาผมคือ ความกตัญญูได้คะแนนสูงที่สุด ขณะที่ความพอเพียงและความสุจริตได้คะแนนต่ำที่สุด

เรื่องนี้ทำให้ผมนึกถึงพฤติกรรมที่เราเห็นกันในชีวิตประจำวัน

เราสอนลูกหลานให้เป็นคนดี ให้เคารพผู้ใหญ่ ให้รู้จักช่วยเหลือคนอื่น

แต่บางครั้งผู้ใหญ่เองกลับทำเรื่องที่ขัดกับสิ่งที่สอน

อย่างการยอมจ่ายเงินพิเศษเพื่อให้ได้รับบริการเร็วขึ้น

หรือการเห็นคนทำผิดแล้วคิดว่า “ช่างเถอะ ใคร ๆ เขาก็ทำกัน”

บางคนอาจมองว่าเป็นเรื่องเล็กน้อย

แต่ถ้าเรื่องเล็ก ๆ เหล่านี้เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก จนกลายเป็นเรื่องปกติ สังคมจะเป็นอย่างไร?

แน่นอนว่าคะแนนจากแบบสำรวจไม่ได้หมายความว่าคนไทยทุกคนมีพฤติกรรมเหมือนกัน และเราไม่ควรใช้ตัวเลขนี้ไปตัดสินใคร

แต่ตัวเลขช่วยสะท้อนว่ามีเรื่องอะไรที่สังคมควรให้ความสำคัญมากขึ้น

ที่น่าสนใจอีกอย่างคือ รายงานพบว่าคะแนนคุณธรรมโดยรวมปี 2568 เพิ่มขึ้นจากปีก่อนเพียง 0.93%

ถือว่าดีขึ้นเล็กน้อย แต่ยังไม่ใช่สัญญาณที่ทำให้เราวางใจได้

ผมว่าเรื่องนี้ชวนให้คิดว่า การสร้างสังคมที่ดีคงไม่ใช่แค่การบอกให้ทุกคนเป็นคนดี

แต่ต้องทำให้การทำสิ่งที่ถูกต้องเป็นเรื่องที่ทำได้จริงด้วย

8. อยากได้คนดี ต้องสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีด้วย

รายงานยังพูดถึงเรื่อง “ทุนชีวิต” ซึ่งหมายถึงปัจจัยรอบตัวที่ช่วยให้คนเติบโตและพัฒนาตัวเองได้ดี

ไม่ว่าจะเป็นครอบครัว เพื่อน โรงเรียน ที่ทำงาน หรือชุมชน

เรื่องนี้ผมว่าเข้าใจได้ไม่ยากเลยครับ

ลองนึกถึงพนักงานคนหนึ่งที่ถูกสอนให้ทำงานอย่างซื่อสัตย์

แต่พอเข้าทำงานจริง กลับพบว่าคนที่ประจบหัวหน้าได้ดีมักได้รับโอกาสมากกว่าคนที่ตั้งใจทำงาน

หรือองค์กรประกาศว่าต้องการความโปร่งใส แต่พอพนักงานกล้าพูดความจริงกลับถูกตำหนิ

แล้วเราจะคาดหวังให้คนในองค์กรกล้าทำสิ่งที่ถูกต้องได้อย่างไร?

นี่คือเหตุผลว่าทำไมผมจึงมองว่า การพัฒนาคนต้องทำควบคู่กับการพัฒนาระบบและวัฒนธรรมองค์กร

อบรมพนักงานให้เป็นคนดีอย่างเดียวคงไม่พอ

ผู้บริหารต้องทำให้เห็นเป็นตัวอย่าง และกติกาขององค์กรต้องไม่ลงโทษคนที่เลือกทำสิ่งที่ถูกต้อง

เพราะวัฒนธรรมองค์กรไม่ได้เกิดจากคำขวัญที่ติดอยู่บนผนัง แต่เกิดจากสิ่งที่คนในองค์กรทำกันทุกวัน

มุมมองอาจารย์บอม : AI เก่งแค่ไหน ก็ไม่สำคัญเท่าคนที่ใช้มัน

อ่านรายงานฉบับนี้จบแล้ว ผมกลับมาคิดถึงเรื่องหนึ่งครับ

ทุกวันนี้เราให้ความสำคัญกับการพัฒนาเทคโนโลยีมาก

เราอยากได้ AI ที่ฉลาดขึ้น ทำงานเร็วขึ้น วิเคราะห์เก่งขึ้น และช่วยลดต้นทุนได้มากขึ้น

แต่เราอาจกำลังลืมถามคำถามง่าย ๆ ว่า

แล้วคนที่ใช้เทคโนโลยีเหล่านั้นล่ะ ดีขึ้นด้วยหรือเปล่า?

ผมไม่ได้หมายความว่าเราต้องหยุดพัฒนา AI นะครับ

ตรงกันข้าม ผมคิดว่าทุกคนควรเรียนรู้และใช้ประโยชน์จากมันให้มากที่สุด

แต่การใช้ AI เก่ง กับการใช้ AI อย่างมีความรับผิดชอบ เป็นคนละเรื่องกัน

คนที่ใช้ AI เขียนข่าวปลอมได้แนบเนียน อาจเป็นคนที่มีทักษะเทคโนโลยีสูงมาก

แต่ทักษะนั้นไม่ได้ทำให้เขาเป็นคนที่มีคุณธรรมมากขึ้น

องค์กรที่ใช้ AI ลดต้นทุนได้มหาศาล ก็ไม่ได้หมายความว่าองค์กรนั้นจะได้รับความไว้วางใจจากลูกค้าหรือพนักงานโดยอัตโนมัติ

เรื่องนี้ทำให้ผมนึกถึงสิ่งที่พูดอยู่เสมอเวลาไปบรรยายเรื่องเทคโนโลยีและการสื่อสาร

เทคโนโลยีเป็นเพียงเครื่องมือ

สิ่งที่สำคัญกว่าคือคนที่ใช้เครื่องมือนั้นมีวิธีคิดอย่างไร และต้องการนำมันไปทำอะไร

โดยเฉพาะในยุคที่ AI สามารถสร้างข้อความ ภาพ และเสียงที่ดูน่าเชื่อถือได้ง่ายมาก ความไว้วางใจจะยิ่งมีคุณค่า

เพราะต่อให้ AI ช่วยเราสื่อสารได้เก่งเพียงใด หากคนไม่เชื่อถือเรา การสื่อสารนั้นก็อาจไม่มีความหมาย

สำหรับผม องค์กรที่น่าจับตามองในอนาคตจึงไม่ใช่องค์กรที่ใช้ AI มากที่สุด

แต่เป็นองค์กรที่ใช้ AI แล้วทำให้พนักงานทำงานดีขึ้น ลูกค้าได้รับบริการดีขึ้น และผู้คนไว้วางใจกันมากขึ้น

ผมอยากฝากประโยคหนึ่งไว้ให้คิดกันครับ

“อย่ามัวแต่พัฒนา AI ให้ฉลาด จนลืมพัฒนาคนให้มีคุณค่า”

เพราะสุดท้ายแล้ว โลกจะดีขึ้นหรือแย่ลง คงไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่า AI ฉลาดแค่ไหนเพียงอย่างเดียว

แต่อยู่ที่ว่าเราจะเลือกใช้ความฉลาดนั้นเพื่ออะไร

แล้วองค์กรของเราพร้อมแค่ไหนกับโลกยุค AI?

เวลาผมไปพูดคุยหรือบรรยายตามองค์กร สิ่งหนึ่งที่พบอยู่บ่อย ๆ คือหลายแห่งอยากนำ AI มาใช้ แต่ยังไม่แน่ใจว่าจะเริ่มตรงไหน หรือจะทำอย่างไรให้คนในองค์กรปรับตัวไปด้วยกัน

บางแห่งมีเครื่องมือพร้อมแล้ว แต่คนยังไม่พร้อม

บางแห่งพนักงานอยากเรียนรู้ แต่ผู้บริหารยังไม่เห็นภาพว่าจะนำไปใช้กับงานจริงอย่างไร

ผมว่าเรื่องเหล่านี้น่าคุยกันมากครับ เพราะแต่ละองค์กรมีโจทย์ไม่เหมือนกัน และคงไม่มีสูตรสำเร็จแบบเดียวที่ใช้ได้กับทุกแห่ง

หากหน่วยงานหรือองค์กรไหนกำลังสนใจเรื่อง AI การพัฒนาคน หรือการสื่อสารในยุคดิจิทัล และอยากชวนผมไปร่วมพูดคุย แลกเปลี่ยนประสบการณ์ จัดอบรม หรือช่วยคิดแนวทางพัฒนาองค์กร ก็ยินดีมากครับ

ผมเชื่อว่าการเรียนรู้ที่ดีไม่ใช่แค่ฟังแล้วรู้เรื่อง แต่ควรทำให้เราได้ไอเดียกลับไปลองใช้กับงานจริงด้วย

พูดคุยกันได้ที่ AjbombTraining.com ครับ

ที่มาของข้อมูล

ศูนย์คุณธรรม (องค์การมหาชน). The Next Humanity: รายงานสถานการณ์คุณธรรม ปี 2568. เผยแพร่ มิถุนายน 2569

อ่านรายงานต้นฉบับฉบับเต็ม

หมายเหตุ: บทความนี้เรียบเรียงประเด็นสำคัญจากรายงาน พร้อมเพิ่มเติมตัวอย่างและมุมมองของอาจารย์บอมในด้านเทคโนโลยี การสื่อสาร และการพัฒนาองค์กร

อ่านจบบทความแล้ว เห็นว่ามีประโยชน์ แชร์ต่อให้เพื่อน ๆ ได้ครับ

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *