งานศึกษาจากนิวซีแลนด์ชวนคิดสองเรื่องสำคัญ ข่าวปลอมทางการเมืองที่พบน้อยลงไม่ได้แปลว่าผลกระทบจะน้อยลง และการเลียนแบบวัฒนธรรมวัยรุ่นก็ไม่ได้รับประกันว่าจะเข้าถึงผู้มีสิทธิเลือกตั้งรุ่นใหม่ได้
ทุกวันนี้เราเห็นนักการเมืองทำคลิปสั้น เล่นมุก ใช้เพลงฮิต และพูดภาษาวัยรุ่นกันมากขึ้น แต่คำถามคือ คนรุ่นใหม่ต้องการนักการเมืองที่ทำตัวเหมือนพวกเขา หรืออยากได้นักการเมืองที่เข้าใจปัญหาของพวกเขาจริง ๆ?
รายงานเกี่ยวกับ New Zealand Social Media Study ซึ่งติดตามเพจ Facebook ของพรรคการเมืองและหัวหน้าพรรคในนิวซีแลนด์ตั้งแต่ปี 2020 มีข้อมูลที่น่าคิดต่อทั้งในแง่ข่าวปลอมและความจริงใจในการสื่อสาร
ข่าวปลอมลดลง แต่ผลกระทบอาจไม่ได้ลดตาม
Mona Krewel ผู้อำนวยการห้องปฏิบัติการวิจัยด้านอินเทอร์เน็ต โซเชียลมีเดีย และการเมือง จาก Victoria University of Wellington กล่าวในรายการ Q+A ว่า ในช่วงที่รายงานกล่าวถึง การศึกษาพบข้อมูลบิดเบือนน้อยที่สุดนับตั้งแต่เริ่มติดตามในปี 2020 ทั้งในช่วงเลือกตั้งและนอกช่วงเลือกตั้ง
ทีมวิจัยพบโพสต์ที่เข้าข่าย Half-truths ประมาณ 17 โพสต์ ซึ่งส่วนใหญ่มีข้อเท็จจริงถูกต้อง แต่แทรกรายละเอียดที่คลาดเคลื่อน และพบ โพสต์ข่าวปลอม 1 โพสต์
ทำไมข้อมูลบิดเบือนจึงลดลง?
Krewel อธิบายว่า ในการเลือกตั้งก่อนหน้า พรรคขนาดเล็กบางกลุ่มที่มีแนวทางประชานิยมเคยมีบทบาทในประเด็นโควิด-19 และข้อกำหนดเกี่ยวกับวัคซีน แต่เมื่อประเด็นหลักของการเลือกตั้งในช่วงที่ศึกษาหันมาอยู่ที่เศรษฐกิจ พรรคเหล่านั้นมีบทบาทน้อยลง จึงอาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ตรวจพบข้อมูลบิดเบือนลดลง
อย่างไรก็ตาม นักวิจัยเตือนว่า การพบข้อมูลบิดเบือนน้อย ไม่ได้หมายความว่าผลกระทบจะน้อย เพราะโพสต์จากเพจที่เข้าถึงผู้คนจำนวนมากเพียงโพสต์เดียวก็อาจแพร่กระจายได้กว้าง และโพสต์ที่มีข้อมูลบิดเบือนมักกระตุ้นการแชร์ คอมเมนต์ และปฏิกิริยาได้มาก
นี่คือเรื่องที่เราควรจำไว้ เวลาเห็นตัวเลขยอดแชร์สูง ๆ เพราะความนิยมของโพสต์ไม่ใช่หลักฐานว่าข้อมูลนั้นถูกต้อง
อยากเข้าถึงคนรุ่นใหม่ ไม่จำเป็นต้องทำตัวเป็นวัยรุ่น
อีกข้อค้นพบที่น่าสนใจคือ ผู้มีสิทธิเลือกตั้งรุ่นใหม่บางส่วนรู้สึกว่าเนื้อหาของพรรคการเมืองที่พยายามเลียนแบบวัฒนธรรมวัยรุ่นนั้นดูไม่เป็นธรรมชาติ หรือที่เรียกกันว่า Cringe
ตัวอย่างที่นักวิจัยกล่าวถึงมีทั้งการทำคลิป TikTok ตามกระแส คอนเทนต์แนว Get Ready With Me และการใช้มีมเพื่อเรียกความสนใจ
ปัญหาไม่ใช่การใช้ TikTok หรือมีม เพราะแพลตฟอร์มและรูปแบบเหล่านี้เป็นเครื่องมือสื่อสารได้ดี แต่ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อคนดูรู้สึกว่าผู้สื่อสารกำลังเลียนแบบพวกเขา มากกว่าจะพูดอย่างเป็นตัวของตัวเอง
ลองนึกภาพนักการเมืองที่ปกติพูดเป็นทางการ แต่จู่ ๆ เปลี่ยนมาใช้ศัพท์วัยรุ่นทุกประโยค คนดูอาจหัวเราะหรือแชร์คลิป แต่สิ่งนั้นยังไม่ใช่คำตอบว่าเขาเชื่อมั่นในนักการเมืองคนนั้นหรือไม่
Krewel ระบุว่า คนรุ่นใหม่อยากเห็นพรรคการเมืองให้ความสำคัญกับประเด็นที่พวกเขาสนใจจริง ๆ มากกว่าพยายามเลียนแบบวัฒนธรรมของพวกเขา
โพสต์บ่อย ไม่ได้แปลว่าสื่อสารได้ผล
ในช่วงที่รายงานกล่าวถึง พรรค National โพสต์มากที่สุด ตามด้วย Labour และ NZ Outdoors and Freedom แต่จำนวนโพสต์บอกได้เพียงความถี่ ไม่ใช่คุณภาพของการสื่อสารหรือระดับความไว้วางใจจากประชาชน
เรื่องนี้คล้ายกับหลายองค์กรที่พยายามผลิตคอนเทนต์ทุกวัน เพราะเชื่อว่ายิ่งโพสต์มากก็ยิ่งประสบความสำเร็จ แต่คำถามที่ควรถามคือ คนอ่านเข้าใจอะไรมากขึ้น และเชื่อถือเรามากขึ้นหรือไม่?
บทเรียนที่น่าคิดต่อสำหรับการสื่อสารการเมืองไทย
ประเทศไทยก็มีนักการเมืองที่ใช้คลิปสั้น ไลฟ์สด และคอนเทนต์ตามกระแสอย่างแพร่หลาย เครื่องมือเหล่านี้เปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลและตั้งคำถามได้ง่ายขึ้น แต่ยอดชม ยอดไลก์ และยอดแชร์ไม่สามารถใช้แทนการประเมินความเข้าใจหรือความไว้วางใจได้ทั้งหมด
อย่างไรก็ตาม เราไม่ควรนำผลการศึกษาในนิวซีแลนด์มาสรุปแทนผู้มีสิทธิเลือกตั้งไทยโดยตรง เพราะบริบทสังคมและการใช้สื่อแตกต่างกัน สิ่งที่นำมาใช้ได้คือคำถามสำคัญว่า เรากำลังสื่อสารเพื่อสร้างความเข้าใจ หรือเพียงเพื่อสร้างกระแส?
มุมมองอาจารย์บอม: ความจริงใจสำคัญกว่าการตามกระแส
สำหรับผม เรื่องนี้มีบทเรียนที่ใช้ได้ทั้งกับนักการเมือง ผู้บริหาร และนักการตลาดอยู่สามข้อ
1. ความน่าเชื่อถือสำคัญกว่าความหวือหวา
ยุคที่ AI ช่วยสร้างภาพ วิดีโอ และข้อความได้อย่างรวดเร็ว ทำให้การผลิตคอนเทนต์ไม่ใช่เรื่องยากเหมือนเดิม แต่การสร้างความเชื่อมั่นยังต้องอาศัยข้อเท็จจริง ความสม่ำเสมอ และความรับผิดชอบต่อสิ่งที่พูด
2. เข้าใจกลุ่มเป้าหมาย ไม่ใช่เลียนแบบกลุ่มเป้าหมาย
เราไม่จำเป็นต้องพูดเหมือนวัยรุ่นเพื่อเข้าใจวัยรุ่น และไม่จำเป็นต้องทำทุกเทรนด์เพื่อให้ดูทันสมัย สิ่งที่สำคัญกว่าคือการฟังให้รู้ว่าคนที่เราสื่อสารด้วยกำลังกังวลเรื่องอะไร และเรามีคำตอบที่มีสาระเพียงใด
3. Engagement ไม่ใช่เครื่องวัดความไว้วางใจ
บางคนแชร์เพราะเห็นด้วย บางคนแชร์เพราะไม่เห็นด้วย บางคนคอมเมนต์เพราะโกรธ ดังนั้นยอดปฏิกิริยาสูงจึงไม่ได้แปลว่าผู้คนเชื่อถือเนื้อหาเสมอไป
ในโลกที่ใคร ๆ ก็สร้างกระแสได้ ความท้าทายที่แท้จริงไม่ใช่ทำให้คนหยุดดู แต่คือทำให้คนเข้าใจและเชื่อถือเราได้ด้วยเหตุผล
เกี่ยวกับอาจารย์บอม
อาจารย์บอมถ่ายทอดความรู้ด้านเทคโนโลยีดิจิทัล AI การตลาด และการสื่อสารองค์กร โดยเชื่อมโยงกรณีศึกษาจากต่างประเทศเข้ากับการทำงานในบริบทไทย องค์กรหรือหน่วยงานที่สนใจการบรรยายและการอบรมสามารถดูข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่ AjbombTraining.com
แหล่งที่มา: รายงานการสัมภาษณ์ Mona Krewel ในรายการ Q+A เกี่ยวกับ New Zealand Social Media Study ตามข้อความต้นฉบับที่นำมาเรียบเรียง ส่วนหัวข้อ “มุมมองอาจารย์บอม” เป็นข้อวิเคราะห์เพิ่มเติม ไม่ใช่ผลการวิจัยโดยตรง

