ห้ามเด็กเล่นโซเชียลมีเดีย แก้ปัญหาสุขภาพจิตได้จริงหรือ?

เด็กวัยรุ่นกำลังใช้สมาร์ตโฟน ท่ามกลางสัญลักษณ์โซเชียลมีเดียและป้ายห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 16 ปีใช้โซเชียลมีเดีย สะท้อนประเด็นสุขภาพจิตเด็ก

หลายประเทศเริ่มออกกฎหมายห้ามเด็กใช้โซเชียลมีเดีย เพราะกังวลเรื่องผลกระทบต่อสุขภาพจิต แต่การห้ามใช้งานจะช่วยแก้ปัญหาได้จริงหรือไม่ และมีวิธีอื่นที่อาจได้ผลดีกว่าหรือเปล่า?

ทุกวันนี้พ่อแม่จำนวนไม่น้อยคงเคยเจอปัญหาคล้าย ๆ กัน ลูกใช้เวลาอยู่กับโทรศัพท์นานเกินไป บางคนเล่น TikTok จนดึก บางคนเอาแต่ดูคลิปใน YouTube หรือเลื่อนดู Instagram จนแทบไม่สนใจสิ่งรอบตัว

หลายครอบครัวพยายามแก้ปัญหาด้วยการจำกัดเวลาเล่นโทรศัพท์ บางบ้านใช้วิธียึดโทรศัพท์ ขณะที่บางบ้านเลือกใช้แอปควบคุมการใช้งานของลูก

แต่ถ้าวันหนึ่งรัฐบาลออกกฎหมายห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 16 ปีใช้โซเชียลมีเดีย เรื่องนี้จะช่วยแก้ปัญหาได้จริงหรือ?

คำถามนี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องที่ถกเถียงกันในครอบครัวอีกต่อไป เพราะหลายประเทศทั่วโลกกำลังพิจารณาออกกฎหมายจำกัดการใช้โซเชียลมีเดียของเด็กและเยาวชนอย่างจริงจัง

ที่น่าสนใจคือ แม้หลายฝ่ายจะเห็นตรงกันว่าเด็กควรได้รับการปกป้องจากผลกระทบของเทคโนโลยี แต่ก็ยังมีความเห็นแตกต่างกันว่า การออกกฎหมายห้ามใช้งานเป็นวิธีที่เหมาะสมหรือไม่

หลายประเทศเริ่มออกกฎหมายห้ามเด็กใช้โซเชียลมีเดีย

ปี 2026 เป็นอีกปีที่บริษัทโซเชียลมีเดียรายใหญ่ต้องเผชิญกับแรงกดดันอย่างหนัก ทั้งจากรัฐบาล ผู้ปกครอง และการฟ้องร้องทางกฎหมาย

บริษัทอย่าง Meta ซึ่งเป็นเจ้าของ Facebook และ Instagram รวมถึง YouTube ถูกฟ้องร้องในหลายคดี โดยมีข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการออกแบบแพลตฟอร์มให้ผู้ใช้งาน โดยเฉพาะเด็กและเยาวชน ใช้งานอย่างต่อเนื่องจนยากจะหยุด รวมถึงปัญหาด้านความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัว

ขณะเดียวกัน หลายประเทศก็เริ่มใช้มาตรการจำกัดอายุผู้ใช้งานโซเชียลมีเดีย โดยมีเป้าหมายสำคัญคือการลดความเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่อเด็กและเยาวชน

ออสเตรเลียเป็นหนึ่งในประเทศแรก ๆ ที่เริ่มบังคับใช้มาตรการห้ามเด็กอายุต่ำกว่า 16 ปีมีบัญชีบนแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียบางประเภท ตั้งแต่เดือนธันวาคม 2025

ส่วนประเทศอื่น ๆ ทั้งในยุโรป อเมริกาเหนือ และตะวันออกกลาง ต่างอยู่ระหว่างพิจารณามาตรการที่คล้ายกัน โดยมีรายละเอียดแตกต่างกัน ทั้งเรื่องอายุขั้นต่ำ การยินยอมของผู้ปกครอง และวิธีตรวจสอบอายุของผู้ใช้งาน

แพลตฟอร์มที่อยู่ในการพิจารณาของแต่ละประเทศมีทั้ง TikTok, Instagram, Facebook, Snapchat, YouTube และ X

เหตุผลสำคัญที่รัฐบาลส่วนใหญ่ใช้สนับสนุนมาตรการเหล่านี้ คือความกังวลว่าโซเชียลมีเดียอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพจิตของเด็กและเยาวชน

แต่ปัญหาสุขภาพจิตของเด็กเกิดจากโซเชียลมีเดียจริง ๆ มากน้อยแค่ไหน?

ทำไมเด็กและเยาวชนจึงมีปัญหาสุขภาพจิตมากขึ้น?

ในปี 2024 หนังสือ The Anxious Generation ของ Jonathan Haidt ได้รับความสนใจอย่างมาก เพราะนำเสนอแนวคิดว่า การเติบโตของเด็กในยุคสมาร์ตโฟนและโซเชียลมีเดียอาจเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ปัญหาความวิตกกังวลและภาวะซึมเศร้าเพิ่มขึ้น

Haidt อธิบายว่า โซเชียลมีเดียอาจส่งผลต่อพัฒนาการของเด็กในหลายด้าน ทั้งการนอนหลับ สมาธิ ความสัมพันธ์กับคนรอบตัว และการเปรียบเทียบตัวเองกับผู้อื่น

ลองนึกถึงเด็กที่เปิด Instagram แล้วเห็นเพื่อนโพสต์ภาพไปเที่ยวต่างประเทศ ขณะที่ตัวเองต้องอยู่บ้าน

หรือเด็กที่เห็นอินฟลูเอนเซอร์หน้าตาดี มีชีวิตหรูหรา และได้รับความสนใจจากผู้คนจำนวนมาก จนเริ่มรู้สึกว่าชีวิตของตัวเองไม่มีอะไรน่าสนใจ

แม้จะรู้ว่าภาพที่เห็นบนโซเชียลมีเดียอาจเป็นเพียงบางส่วนของชีวิตจริง แต่การเห็นเนื้อหาแบบนี้ซ้ำ ๆ ก็อาจทำให้บางคนเกิดความรู้สึกด้อยค่า หรือไม่พอใจในตัวเองได้

อีกปัญหาหนึ่งคือการนอนหลับ

เด็กบางคนตั้งใจว่าจะดู TikTok เพียงสิบห้านาทีก่อนนอน แต่เมื่อดูคลิปแรกจบ ระบบก็แนะนำคลิปต่อไปเรื่อย ๆ จนเวลาผ่านไปเป็นชั่วโมงโดยไม่รู้ตัว

เมื่อพักผ่อนไม่เพียงพอ ก็อาจส่งผลต่อสมาธิ การเรียน และอารมณ์ในวันถัดไป

ข้อมูลการศึกษาระดับโลกในปี 2021 พบว่า มีเยาวชนประมาณ 20.5% ที่มีอาการวิตกกังวลสูง และ 25.2% ที่มีอาการซึมเศร้าสูง

อย่างไรก็ตาม เราต้องระวังการสรุปว่าโซเชียลมีเดียเป็นสาเหตุของปัญหาทั้งหมด

เพราะสุขภาพจิตของเด็กยังได้รับผลกระทบจากปัจจัยอื่นอีกมาก ทั้งปัญหาครอบครัว ความกดดันจากการเรียน สภาพเศรษฐกิจ ความสัมพันธ์กับเพื่อน และผลกระทบจากการระบาดของโควิด-19

นอกจากนี้ การที่ปัจจุบันมีการตรวจคัดกรองและให้ความสำคัญกับสุขภาพจิตมากขึ้น ก็อาจทำให้พบผู้มีปัญหาสุขภาพจิตมากกว่าในอดีตด้วย

ดังนั้น การที่เด็กใช้โซเชียลมีเดียมากขึ้นพร้อมกับมีปัญหาสุขภาพจิตเพิ่มขึ้น จึงยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าโซเชียลมีเดียเป็นต้นเหตุของปัญหาทั้งหมด

โซเชียลมีเดียไม่ได้มีแต่ข้อเสีย

เมื่อพูดถึงผลกระทบของโซเชียลมีเดีย เรามักได้ยินแต่เรื่องเด็กติดโทรศัพท์ ถูกกลั่นแกล้งทางออนไลน์ หรือได้รับข้อมูลที่ไม่เหมาะสม

แต่ในอีกด้านหนึ่ง โซเชียลมีเดียก็มีประโยชน์ต่อเด็กและเยาวชนไม่น้อย

โดยเฉพาะเด็กที่มีความสนใจเฉพาะด้าน หรือเด็กที่ไม่สามารถหาเพื่อนที่มีความสนใจคล้ายกันได้จากสังคมรอบตัว

ตัวอย่างเช่น เด็กต่างจังหวัดคนหนึ่งสนใจการเขียนโปรแกรม แต่โรงเรียนไม่มีครูสอนเรื่องนี้โดยตรง เขาอาจใช้ YouTube เรียนรู้ด้วยตัวเอง และเข้าร่วมกลุ่มออนไลน์เพื่อแลกเปลี่ยนความรู้กับคนที่สนใจเรื่องเดียวกัน

หรือเด็กที่ชอบวาดภาพ อาจใช้ Instagram แสดงผลงาน รับคำแนะนำ และสร้างความมั่นใจจากการได้พบคนที่ชื่นชอบงานศิลปะเหมือนกัน

สำหรับเด็กบางคน โซเชียลมีเดียจึงเป็นทั้งแหล่งเรียนรู้ พื้นที่แสดงความสามารถ และช่องทางสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่น

ผลสำรวจของ Pew Research Center พบว่า วัยรุ่นอเมริกัน 80% มองว่าโซเชียลมีเดียช่วยให้พวกเขาติดตามความเป็นไปในชีวิตของเพื่อนได้

นอกจากนี้ โซเชียลมีเดียยังเปิดโอกาสให้เยาวชนแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับประเด็นทางสังคม และมีส่วนร่วมกับกิจกรรมที่ตนเองสนใจ

ประเด็นนี้ทำให้การเปรียบเทียบโซเชียลมีเดียกับบุหรี่หรือเครื่องดื่มแอลกอฮอล์อาจไม่ตรงกันทั้งหมด

เพราะแม้โซเชียลมีเดียจะมีความเสี่ยง แต่ก็มีประโยชน์ที่สามารถนำมาใช้ในการเรียนรู้และพัฒนาตัวเองได้

คำถามจึงไม่ควรมีเพียงว่า เราจะห้ามเด็กใช้โซเชียลมีเดียอย่างไร

แต่ควรถามด้วยว่า เราจะทำอย่างไรให้เด็กได้รับประโยชน์จากเทคโนโลยี โดยลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นให้มากที่สุด

ออกกฎหมายห้ามแล้ว เด็กจะเลิกใช้จริงหรือ?

นี่เป็นอีกประเด็นหนึ่งที่น่าสนใจ

เพราะการออกกฎหมายห้ามใช้งาน กับการทำให้เด็กเลิกใช้งานได้จริง เป็นคนละเรื่องกัน

ข้อมูลจากออสเตรเลียระบุว่า แม้จะมีการปิดบัญชีผู้ใช้งานจำนวนมาก แต่เด็กอายุ 12–15 ปีจำนวนไม่น้อยยังสามารถเข้าถึงโซเชียลมีเดียได้

บางคนเปลี่ยนปีเกิดตอนสมัครบัญชี บางคนใช้บัญชีของพ่อแม่หรือพี่ที่อายุมากกว่า ขณะที่บางคนใช้ VPN หรือเทคนิคปรับแต่งภาพเพื่อหลีกเลี่ยงระบบตรวจสอบอายุ

ข้อมูลอีกชุดหนึ่งระบุว่า เด็กที่มีบัญชีอยู่ก่อนจำนวนมากยังคงใช้งานแพลตฟอร์มต่อไป แม้จะมีมาตรการจำกัดอายุแล้วก็ตาม

เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นว่าการบังคับใช้กฎหมายลักษณะนี้มีความท้าทายไม่น้อย

นอกจากนี้ การตรวจสอบอายุผู้ใช้งานยังสร้างปัญหาใหม่เกี่ยวกับความเป็นส่วนตัว

เพราะหากแพลตฟอร์มต้องตรวจสอบอายุด้วยภาพใบหน้า บัตรประจำตัว หรือข้อมูลชีวมิติ ก็หมายความว่าผู้ใช้งานอาจต้องเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลเพิ่มเติม

ข้อมูลเหล่านี้จะถูกจัดเก็บอย่างไร ใครสามารถเข้าถึงได้ และจะมีมาตรการป้องกันการรั่วไหลอย่างไร ล้วนเป็นคำถามที่ต้องมีคำตอบ

ที่สำคัญ หากเด็กไม่สามารถใช้แพลตฟอร์มยอดนิยมได้ ก็มีความเป็นไปได้ที่บางคนจะย้ายไปใช้เว็บไซต์หรือบริการออนไลน์อื่นที่มีระบบดูแลความปลอดภัยน้อยกว่าเดิม

การห้ามใช้งานจึงอาจช่วยลดความเสี่ยงบางอย่าง แต่ขณะเดียวกันก็อาจสร้างปัญหาใหม่ที่ต้องเตรียมรับมือ

ฟ้องบริษัทเทคโนโลยีได้เงินมหาศาล แล้วเด็กได้ประโยชน์อะไร?

อีกเรื่องหนึ่งที่น่าสนใจคือ การนำเงินจากการฟ้องร้องบริษัทเทคโนโลยีไปใช้แก้ปัญหา

กรณีของบริษัทบุหรี่ในสหรัฐอเมริกาเป็นตัวอย่างที่น่าศึกษา เพราะในปี 1998 บริษัทบุหรี่รายใหญ่เคยทำข้อตกลงจ่ายเงินชดเชยให้รัฐต่าง ๆ เพื่อชดเชยค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุขที่เกี่ยวข้องกับการสูบบุหรี่

เงินบางส่วนถูกนำไปสนับสนุนโครงการป้องกันการสูบบุหรี่ โดยเฉพาะในกลุ่มเยาวชน

แต่ข้อมูลในปี 2026 ระบุว่า รัฐต่าง ๆ จัดสรรงบประมาณให้โครงการป้องกันการสูบบุหรี่คิดเป็นเพียง 3.4% ของรายได้รวม 21,700 ล้านดอลลาร์ที่คาดว่าจะได้รับจากเงินชดเชยและภาษียาสูบ

เรื่องนี้ทำให้เกิดคำถามว่า หากรัฐบาลได้รับเงินจำนวนมากจากการฟ้องร้องบริษัทโซเชียลมีเดีย จะมีหลักประกันอะไรว่าเงินเหล่านั้นจะถูกนำไปใช้ช่วยเหลือเด็กอย่างแท้จริง

แม้บางข้อตกลงจะระบุว่าจะนำเงินไปสนับสนุนบริการสุขภาพจิต โครงการในโรงเรียน และการรณรงค์ด้านสาธารณสุข แต่หากไม่มีระบบติดตามและประเมินผลที่ชัดเจน ก็ยากจะทราบว่าเงินเหล่านั้นช่วยแก้ปัญหาได้มากน้อยเพียงใด

เรื่องนี้สะท้อนว่า การฟ้องร้องบริษัทเทคโนโลยีให้จ่ายเงินชดเชยอาจเป็นเพียงส่วนหนึ่งของการแก้ปัญหา

สิ่งสำคัญกว่าคือ รัฐบาลต้องมีแผนใช้เงินที่ชัดเจน โปร่งใส และสามารถวัดผลได้ว่าเด็กและเยาวชนได้รับประโยชน์จริงหรือไม่

ถ้าไม่ห้ามเด็กใช้โซเชียลมีเดีย แล้วควรทำอย่างไร?

ศาสตราจารย์ Ari Lightman จาก Carnegie Mellon University มองว่า การแก้ปัญหาสุขภาพจิตของเด็กและเยาวชนต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายฝ่าย ไม่ใช่เพียงการออกกฎหมายห้ามใช้โซเชียลมีเดีย

เขาเสนอแนวทางที่น่าสนใจหลายประการ

ประการแรก บริษัทเทคโนโลยีควรออกแบบแพลตฟอร์มให้ปลอดภัยสำหรับเด็กตั้งแต่เริ่มต้น

แนวคิดนี้เรียกว่า Safety by Default หมายถึงการตั้งค่าความปลอดภัยและความเป็นส่วนตัวไว้ในระดับสูงโดยอัตโนมัติ โดยไม่ต้องรอให้เด็กหรือผู้ปกครองเข้าไปปรับเอง

ตัวอย่างเช่น บัญชีของเด็กไม่ควรถูกค้นพบโดยคนแปลกหน้าได้ง่าย ไม่ควรเปิดให้บุคคลที่ไม่รู้จักส่งข้อความติดต่อได้โดยไม่มีข้อจำกัด และควรลดกลไกที่กระตุ้นให้ใช้งานต่อเนื่องจนยากจะหยุด

ประการที่สอง โรงเรียนควรสอนเรื่องการรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลอย่างจริงจัง

เด็กไม่ควรเรียนรู้เพียงวิธีใช้แอปพลิเคชัน แต่ควรเข้าใจด้วยว่าแพลตฟอร์มเหล่านี้ทำงานอย่างไร

ทำไมเราจึงเห็นเนื้อหาบางประเภทซ้ำ ๆ ทำไมคลิปที่กำลังดูจึงมีคลิปใหม่แนะนำต่อเนื่อง และทำไมยอดไลก์หรือยอดผู้ติดตามจึงมีผลต่อความรู้สึกของเรา

เมื่อเด็กเข้าใจกลไกเหล่านี้ ก็จะมีโอกาสพัฒนาทักษะในการตัดสินใจและควบคุมพฤติกรรมการใช้งานของตัวเองได้ดีขึ้น

ประการที่สาม ผู้ปกครองควรให้ความสำคัญกับพฤติกรรมของลูกมากกว่าเวลาที่ใช้หน้าจอเพียงอย่างเดียว

เด็กสองคนอาจใช้โทรศัพท์วันละสามชั่วโมงเท่ากัน แต่ผลกระทบที่ได้รับอาจแตกต่างกันมาก

คนหนึ่งอาจใช้เวลาเรียนภาษาอังกฤษ ดูสารคดี หรือพูดคุยกับเพื่อน ขณะที่อีกคนอาจใช้เวลาทั้งหมดไปกับการดูเนื้อหาที่ทำให้เกิดความเครียดหรือเปรียบเทียบตัวเองกับผู้อื่น

ดังนั้น การดูเพียงจำนวนชั่วโมงอาจไม่เพียงพอ

ผู้ปกครองควรสนใจด้วยว่าลูกใช้เทคโนโลยีทำอะไร และพฤติกรรมเหล่านั้นส่งผลต่อการนอน การเรียน ความสัมพันธ์ และอารมณ์อย่างไร

ประการที่สี่ ต้องมีระบบช่วยเหลือด้านสุขภาพจิตที่เข้าถึงได้ง่าย

หากเด็กเริ่มมีปัญหาความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า หรือพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีที่กระทบต่อชีวิตประจำวัน ครอบครัวควรสามารถเข้าถึงคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญได้โดยไม่ยุ่งยากและไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายสูงเกินไป

เพราะต่อให้เราควบคุมการใช้โซเชียลมีเดียได้ ก็ไม่ได้หมายความว่าปัญหาสุขภาพจิตด้านอื่นจะหายไปด้วย

ประการสุดท้าย ควรรับฟังความคิดเห็นของเด็กและเยาวชน

องค์การสหประชาชาติเสนอว่า การกำหนดนโยบายเกี่ยวกับความปลอดภัยของเด็กในโลกออนไลน์ควรเปิดโอกาสให้เด็กมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็นด้วย

เพราะเด็กเป็นผู้ใช้งานจริง และอาจอธิบายได้ว่าพวกเขาได้รับประโยชน์อะไรจากโซเชียลมีเดีย พบปัญหาอะไร และเพราะเหตุใดจึงหยุดใช้งานได้ยาก

การรับฟังความคิดเห็นเหล่านี้จะช่วยให้ผู้ใหญ่เข้าใจปัญหาได้รอบด้านมากขึ้น และนำไปสู่การออกแบบมาตรการที่เหมาะสมกับพฤติกรรมของเด็กจริง ๆ

มุมมองอาจารย์บอม: อย่าแก้ปัญหาเด็กติดโซเชียลมีเดียด้วยการห้ามเพียงอย่างเดียว

ผมมองว่าเรื่องนี้มีประเด็นที่น่าสนใจอยู่สามเรื่องครับ

เรื่องแรกคือ เรามักให้ความสำคัญกับพฤติกรรมของเด็ก แต่ไม่ค่อยตั้งคำถามกับการออกแบบเทคโนโลยี

เวลาเห็นเด็กเล่นโทรศัพท์นาน ๆ เรามักบอกว่าเด็กไม่มีวินัย ไม่รู้จักแบ่งเวลา หรือไม่สนใจสิ่งรอบตัว

แต่ลองคิดดูครับว่า แอปพลิเคชันที่เด็กใช้งานทุกวันนี้ไม่ได้ถูกออกแบบมาเพียงเพื่อให้เราเข้ามาดูข้อมูลแล้วออกไป

หลายแพลตฟอร์มมีรูปแบบธุรกิจที่พึ่งพาเวลาและความสนใจของผู้ใช้งาน ยิ่งคนอยู่บนแพลตฟอร์มนานเท่าไร ก็ยิ่งมีโอกาสสร้างรายได้จากโฆษณามากขึ้นเท่านั้น

จึงไม่น่าแปลกใจที่บริษัทเหล่านี้จะพัฒนาระบบแนะนำเนื้อหา การแจ้งเตือน และรูปแบบการใช้งานที่ทำให้ผู้คนอยากกลับมาใช้อีก

ผู้ใหญ่จำนวนมากยังควบคุมพฤติกรรมการใช้โทรศัพท์ของตัวเองได้ยาก แล้วเราจะคาดหวังให้เด็กอายุ 12 หรือ 13 ปีควบคุมตัวเองได้ดีกว่าผู้ใหญ่ได้อย่างไร?

ผมจึงคิดว่า การแก้ปัญหาต้องเริ่มจากการกำหนดความรับผิดชอบของบริษัทเทคโนโลยีด้วย ไม่ใช่ผลักภาระทั้งหมดไปให้เด็กและผู้ปกครอง

เรื่องที่สองคือ การออกกฎหมายห้ามอาจทำได้ง่ายกว่าการสร้างความรู้ความเข้าใจ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะได้ผลดีกว่าเสมอไป

ผมไม่ได้มองว่าการจำกัดอายุเป็นเรื่องผิด เพราะเด็กแต่ละช่วงวัยมีความสามารถในการตัดสินใจและรับมือกับความเสี่ยงแตกต่างกัน การมีมาตรการคุ้มครองจึงเป็นสิ่งจำเป็น

แต่หากเราใช้การห้ามเป็นมาตรการหลัก โดยไม่สอนให้เด็กเข้าใจเทคโนโลยี เมื่อถึงวันที่เด็กมีอายุเกินเกณฑ์และสามารถใช้งานได้อย่างอิสระ เขาก็อาจยังขาดทักษะในการรับมือกับปัญหาเดิม

เรื่องนี้คล้ายกับการสอนเด็กให้ข้ามถนน

เราไม่สามารถห้ามเด็กข้ามถนนไปตลอดชีวิตได้ สิ่งที่ควรทำคือสอนให้เด็กรู้จักกฎจราจร เข้าใจอันตราย และตัดสินใจได้อย่างปลอดภัยตามวัย

การใช้เทคโนโลยีก็เช่นเดียวกัน

ส่วนเรื่องสุดท้าย ผมคิดว่า ประเทศไทยควรให้ความสำคัญกับการรู้เท่าทันอัลกอริทึมมากขึ้น

ที่ผ่านมาเราพูดถึงการรู้เท่าทันสื่อกันมานาน โดยเน้นเรื่องการแยกแยะข่าวจริงข่าวปลอม การตรวจสอบข้อมูล และการระมัดระวังภัยออนไลน์

แต่ในยุคที่อัลกอริทึมมีบทบาทกำหนดว่าเราจะเห็นเนื้อหาอะไร เรื่องใดจะได้รับความสนใจ และข้อมูลแบบไหนจะถูกส่งมาถึงเรา การรู้เท่าทันสื่อแบบเดิมอาจไม่เพียงพออีกต่อไป

เด็กควรเข้าใจด้วยว่า สิ่งที่ปรากฏบนหน้าจอไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญทั้งหมด

เนื้อหาจำนวนมากถูกคัดเลือกและจัดลำดับโดยระบบที่เรียนรู้จากพฤติกรรมของผู้ใช้งาน และระบบเหล่านี้ไม่ได้มีเป้าหมายเดียวกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตของเด็กเสมอไป

ในมุมของการสื่อสารและการตลาด นี่เป็นเรื่องสำคัญมาก เพราะเทคโนโลยีที่สามารถสร้างความสนใจและเปลี่ยนพฤติกรรมผู้บริโภคได้อย่างมีประสิทธิภาพ ก็สามารถส่งผลต่อพฤติกรรมของเด็กและเยาวชนได้เช่นกัน

เราจึงต้องหาสมดุลระหว่างประโยชน์ทางธุรกิจ ความรับผิดชอบของแพลตฟอร์ม และความปลอดภัยของผู้ใช้งาน

สุดท้ายแล้ว ผมคิดว่าเราไม่ควรตั้งคำถามเพียงว่า “เด็กควรเล่นโซเชียลมีเดียได้ตั้งแต่อายุเท่าไร?”

แต่ควรถามต่อด้วยว่า

“เราจะทำอย่างไรให้เด็กเติบโตขึ้นมาเป็นคนที่ใช้เทคโนโลยีอย่างรู้เท่าทัน และสามารถควบคุมการใช้งานของตัวเองได้?”

เพราะการห้ามอาจช่วยลดความเสี่ยงได้ในช่วงเวลาหนึ่ง แต่ความรู้และทักษะในการใช้เทคโนโลยีอย่างเหมาะสม จะเป็นสิ่งที่เด็กต้องใช้ไปตลอดชีวิต

อาจารย์บอม ชนัฐ เกิดประดับ

ที่มา: แปลและเรียบเรียงจากบทความของ Ari Lightman ศาสตราจารย์ด้านสื่อดิจิทัลและการตลาด วิทยาลัย Heinz มหาวิทยาลัย Carnegie Mellon เผยแพร่ผ่าน The Conversation และนำมาเผยแพร่ซ้ำโดย Kansas Reflector ภายใต้สัญญาอนุญาต Creative Commons

อ่านจบบทความแล้ว เห็นว่ามีประโยชน์ แชร์ต่อให้เพื่อน ๆ ได้ครับ

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องข้อมูลจำเป็นถูกทำเครื่องหมาย *