เข้าใจ STP, Winning Zone และ Value Proposition ผ่านเรื่องใกล้ตัว จากร้านข้าวมันไก่ถึงร้านค้าหน้าปากซอย
โดย อาจารย์บอม
เคยสงสัยไหมครับว่า ทำไมร้านค้าบางร้านขายดี ทั้งที่สินค้าก็ไม่ได้แตกต่างจากร้านอื่นมากนัก บางร้านขายแพงกว่าด้วยซ้ำ แต่ลูกค้าก็ยังยอมซื้อ ในขณะที่บางร้านลดราคาแล้วลดราคาอีก ลูกค้าก็ยังไม่ค่อยเข้าร้าน
เรื่องนี้น่าสนใจครับ เพราะมันทำให้เห็นว่า การค้าขายไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่าใครขายถูกกว่า หรือใครโฆษณาเก่งกว่าเสมอไป แต่อยู่ที่ว่าเรารู้จักลูกค้าของเราดีแค่ไหน และเรามีอะไรที่ทำให้เขาอยากมาซื้อของกับเรา
หลายครั้งที่ผมเห็นคนทำธุรกิจพยายามแก้ปัญหายอดขายด้วยการลดราคา จัดโปรโมชั่น แจกของแถม หรือเพิ่มสินค้าใหม่ ๆ เข้ามาขาย ซึ่งวิธีเหล่านี้อาจช่วยกระตุ้นยอดขายได้ในบางช่วง แต่ถ้าเราไม่รู้ว่าลูกค้าต้องการอะไรจริง ๆ ก็อาจกลายเป็นการเสียเงิน เสียเวลา และเหนื่อยโดยไม่จำเป็น
วันนี้ผมอยากชวนคุยเรื่องการตลาดสักสามเรื่อง เป็นแนวคิดที่คนเรียนบริหารธุรกิจอาจคุ้นเคยกันดี แต่ผมคิดว่าคนค้าขายทั่วไปก็ควรรู้ เพราะสามารถนำไปใช้ได้จริง ไม่ว่าจะเปิดร้านอาหาร ขายของออนไลน์ ทำธุรกิจส่วนตัว หรือแม้แต่ร้านขายของชำเล็ก ๆ หน้าปากซอย
สามเรื่องที่ว่าคือ STP, Winning Zone และ Value Proposition
ชื่อเป็นภาษาอังกฤษทั้งหมด แต่ไม่ต้องตกใจครับ จริง ๆ แล้วเป็นเรื่องใกล้ตัวมาก และหลายคนก็ทำอยู่แล้วโดยไม่รู้ว่าสิ่งที่ตัวเองทำมีชื่อเรียกทางการตลาดด้วย
ถ้าจะอธิบายเป็นภาษาง่าย ๆ ผมอยากสรุปว่า
“รู้ว่าจะขายใคร รู้ว่าเราชนะตรงไหน และรู้ว่าทำไมลูกค้าต้องเลือกเรา”
สามเรื่องนี้เกี่ยวข้องกันอย่างไร และจะเอาไปใช้กับการค้าขายได้อย่างไร ผมอยากชวนลองคิดไปด้วยกันครับ
เรื่องแรก เราต้องรู้ก่อนว่าจะขายของให้ใคร
สมมติว่าเราอยากเปิดร้านข้าวมันไก่สักร้านหนึ่ง
สิ่งแรกที่หลายคนนึกถึงอาจเป็นเรื่องสูตรข้าวมันไก่ น้ำจิ้มต้องอร่อย ไก่ต้องนุ่ม ข้าวต้องหอม แล้วก็มาคิดว่าจะขายจานละกี่บาท
เรื่องเหล่านี้สำคัญครับ แต่มีอีกเรื่องหนึ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน นั่นคือ ใครจะมาเป็นลูกค้าของเรา
ลองคิดดูนะครับ คนที่มากินข้าวมันไก่แต่ละคนต้องการไม่เหมือนกัน
คนทำงานออฟฟิศอาจอยากได้อาหารที่สั่งแล้วได้เร็ว เพราะมีเวลาพักเที่ยงแค่ชั่วโมงเดียว
นักศึกษาอาจมองหาร้านที่ราคาไม่แพง ให้ข้าวเยอะ กินแล้วอิ่ม
คนที่พาครอบครัวมากินอาจอยากได้ร้านสะอาด มีที่นั่งสบาย จอดรถง่าย
ส่วนคนรักสุขภาพอาจอยากกินข้าวมันไก่ที่ไม่มันมาก หรือเลือกข้าวกับเนื้อไก่ได้ตามที่ต้องการ
เห็นไหมครับว่า ทุกคนกินข้าวมันไก่เหมือนกัน แต่ไม่ได้ต้องการอะไรเหมือนกัน
นักการตลาดเรียกการแยกลูกค้าออกเป็นกลุ่มแบบนี้ว่า Segmentation หรือการแบ่งกลุ่มลูกค้า
การแบ่งกลุ่มลูกค้าไม่ได้หมายความว่าต้องแบ่งตามเพศ อายุ หรือรายได้เท่านั้นนะครับ แต่ยังแบ่งตามความต้องการ พฤติกรรมการซื้อ หรือปัญหาที่ลูกค้ากำลังเจอได้ด้วย
บางครั้งลูกค้าสองคนอายุเท่ากัน รายได้ใกล้เคียงกัน แต่กลับเลือกซื้อสินค้าแตกต่างกัน เพราะสิ่งที่เขาให้ความสำคัญไม่เหมือนกัน
พอแบ่งกลุ่มได้แล้ว เราก็ต้องคิดต่อว่าจะเน้นขายให้ใคร
สมมติว่าร้านของเราอยู่หน้าอาคารสำนักงาน มีพนักงานเดินผ่านวันละหลายร้อยคน เราอาจเลือกคนทำงานเป็นลูกค้าหลัก เพราะอยู่ใกล้ร้านและมีโอกาสแวะมากินได้บ่อย
การเลือกว่าจะเน้นลูกค้ากลุ่มไหน นักการตลาดเรียกว่า Targeting หรือการเลือกตลาดเป้าหมาย
แต่แค่เลือกกลุ่มลูกค้ายังไม่พอครับ เราต้องทำให้เขาจำร้านเราได้ด้วย
ถ้าเราตั้งใจขายให้คนทำงานที่มีเวลาพักเที่ยงน้อย เราก็อาจทำร้านให้บริการรวดเร็ว สั่งง่าย ไม่ต้องรอนาน จนลูกค้ารู้สึกว่า ถ้าพักเที่ยงแล้วรีบ ๆ ต้องมาร้านนี้
การทำให้ลูกค้าจดจำเราในลักษณะนี้เรียกว่า Positioning หรือการวางตำแหน่งทางการตลาด
ทั้งสามเรื่องรวมกันเรียกว่า STP ซึ่งย่อมาจาก Segmentation, Targeting และ Positioning
ถ้าจะพูดแบบบ้าน ๆ ก็คือ
“เราต้องรู้ว่าลูกค้ามีกี่แบบ จะเน้นขายให้คนกลุ่มไหน แล้วอยากให้เขาจำร้านเราในเรื่องอะไร”
ฟังดูไม่ซับซ้อนเลยใช่ไหมครับ แต่เชื่อไหมว่า หลายธุรกิจยังตอบคำถามนี้ไม่ชัดเจน บางร้านบอกว่าลูกค้าของเราคือทุกคน ใครมาก็ขายหมด
แน่นอนครับ ใครมาซื้อเราก็ขายได้ แต่การขายให้ทุกคนกับการพยายามทำทุกอย่างให้ถูกใจทุกคน เป็นคนละเรื่องกัน
ถ้าเราไม่รู้ว่าจะเน้นใคร สุดท้ายก็อาจไม่รู้ว่าควรปรับปรุงร้านไปในทางไหน
เรื่องที่สอง เราไม่จำเป็นต้องเก่งกว่าคนอื่นทุกเรื่อง
เมื่อรู้แล้วว่าจะขายให้ใคร คำถามต่อมาคือ แล้วเราจะสู้กับร้านอื่นอย่างไร
สมมติว่าในตลาดมีร้านข้าวมันไก่อยู่แล้วสิบร้าน เรากำลังจะเปิดเป็นร้านที่สิบเอ็ด
บางร้านขายถูก บางร้านให้เยอะ บางร้านเปิดมานานจนมีลูกค้าประจำ บางร้านมีเงินทุนมาก ตกแต่งร้านสวยงาม
ถ้าเราคิดจะสู้กับทุกร้านในทุกเรื่อง ก็คงเหนื่อยไม่น้อย
จะขายให้ถูกที่สุดก็อาจไม่มีกำไร จะให้เยอะที่สุดก็อาจแบกรับต้นทุนไม่ไหว จะตกแต่งร้านให้หรูที่สุดก็อาจต้องลงทุนเกินกำลัง
แล้วเราจะทำอย่างไรดี?
คำตอบคือ เราต้องหาว่า มีเรื่องไหนที่ลูกค้าต้องการ และเราสามารถทำได้ดีกว่าคู่แข่ง
ในเชิงกลยุทธ์ เราอาจเรียกพื้นที่ที่เรามีโอกาสชนะนี้ว่า Winning Zone
กลับมาที่ร้านข้าวมันไก่ของเราอีกครั้ง
สมมติว่าเราสังเกตเห็นว่า ช่วงพักเที่ยงคนทำงานแถวนั้นต้องต่อคิวซื้ออาหารนาน บางคนเสียเวลาไปเกือบครึ่งชั่วโมงกว่าจะได้กินข้าว
ขณะเดียวกัน ร้านของเรามีพื้นที่ครัวที่จัดการได้ดี สามารถเตรียมอาหารล่วงหน้า และรับออร์เดอร์ได้รวดเร็ว
ถ้าเราจัดระบบให้ลูกค้าสั่งอาหารแล้วได้รับภายในไม่กี่นาที โดยยังรักษาความอร่อยและความสะอาดไว้ได้ นี่อาจเป็นโอกาสของเรา
เราไม่ต้องขายถูกที่สุด ไม่ต้องให้เยอะที่สุด และไม่ต้องมีร้านสวยที่สุด
แต่เราอาจเป็นร้านที่คนทำงานเลือก เพราะมากินแล้วไม่เสียเวลาพักเที่ยง
นี่แหละครับ Winning Zone
พูดง่าย ๆ คือ หาจุดที่ลูกค้าต้องการจริง ๆ เราทำได้ดี และคู่แข่งยังทำได้ไม่ดีเท่าเรา
แต่มีเรื่องหนึ่งที่ต้องระวังครับ อย่าเพิ่งคิดว่าอะไรที่เราทำเก่ง จะต้องเป็นสิ่งที่ลูกค้าต้องการเสมอไป
บางร้านภูมิใจว่าตัวเองมีเมนูให้เลือกเป็นร้อยอย่าง แต่ลูกค้าแถวนั้นอาจต้องการแค่อาหารอร่อยที่ได้เร็ว
บางธุรกิจภูมิใจว่าตัวเองมีเทคโนโลยีทันสมัย แต่ลูกค้าอาจต้องการเพียงบริการที่ไม่ยุ่งยาก
เพราะฉะนั้น อย่ามองแค่ว่าเราเก่งอะไร ต้องมองด้วยว่าลูกค้าเห็นคุณค่าในสิ่งนั้นหรือเปล่า
และที่สำคัญ ต้องทำแล้วคุ้มทุนด้วยนะครับ ถ้าบริการเร็วมากจนต้องจ้างคนเพิ่มหลายเท่า แต่ขายแล้วไม่เหลือกำไร แบบนั้นก็ไม่ใช่ทางชนะที่ดีนัก
ผมอยากฝากไว้ว่า
“เราไม่จำเป็นต้องเก่งที่สุดในทุกเรื่อง แต่ต้องเก่งในเรื่องที่ลูกค้าต้องการ และทำให้เขาเห็นว่าเราเป็นทางเลือกที่เหมาะสมกว่า”
เรื่องที่สาม ลูกค้าจะเลือกเราเพราะอะไร
มาถึงเรื่องสุดท้ายครับ
เมื่อเรารู้ว่าจะขายให้ใคร และรู้ว่าเรามีโอกาสชนะตรงไหนแล้ว เราต้องตอบให้ได้ว่า ลูกค้าจะได้อะไรจากการเลือกเรา
เรื่องนี้นักการตลาดเรียกว่า Value Proposition หรือคุณค่าที่เราเสนอให้ลูกค้า
ฟังดูเป็นวิชาการ แต่จริง ๆ ก็คือคำถามง่าย ๆ ว่า
“ทำไมลูกค้าต้องมาซื้อของกับเรา ทั้งที่เขาก็มีร้านอื่นให้เลือก?”
ลองนึกถึงร้านข้าวมันไก่ของเรา
ถ้าเราบอกว่า “ร้านเราขายข้าวมันไก่” ลูกค้าก็รู้แค่ว่าเราขายอะไร
ถ้าบอกว่า “ข้าวมันไก่จานละ 60 บาท” ลูกค้าก็รู้เพิ่มว่าราคาเท่าไร
แต่ถ้าเราบอกว่า “ข้าวมันไก่อร่อย สะอาด เสิร์ฟไว คนทำงานพักเที่ยงน้อยก็แวะมากินได้สบาย”
ลูกค้าจะเริ่มเห็นแล้วว่า ร้านนี้เหมาะกับเขาอย่างไร
จริง ๆ แล้วคนทำงานไม่ได้อยากได้แค่ข้าวมันไก่หนึ่งจานหรอกครับ เขาอยากกินข้าวให้อิ่ม อร่อย และกลับไปทำงานทันเวลา
เราขายข้าวมันไก่ก็จริง แต่สิ่งที่ลูกค้าได้รับมากกว่านั้นคือความสะดวกและเวลาที่ประหยัดได้
นี่คือ Value Proposition
ลองดูตัวอย่างอื่นบ้างครับ
ร้านตัดผมบางร้านไม่ได้ขายแค่การตัดผม แต่ขายความสะดวก เพราะลูกค้าจองคิวล่วงหน้าได้ ไม่ต้องนั่งรอ
ร้านขายของชำบางร้านไม่ได้มีสินค้าถูกกว่าห้าง แต่คนในชุมชนยังซื้อ เพราะอยู่ใกล้บ้าน เจ้าของร้านรู้จักลูกค้า และซื้อของได้สะดวก
ร้านอาหารบางร้านไม่ได้มีเมนูมากมาย แต่ลูกค้ากลับมากินซ้ำ เพราะรสชาติถูกปากและมั่นใจในความสะอาด
จะเห็นว่า คุณค่าที่ลูกค้าต้องการไม่ได้มีแค่ราคาถูกเสมอไป บางคนยอมจ่ายแพงขึ้นเพื่อความสะดวก บางคนเลือกเพราะความไว้วางใจ บางคนเลือกเพราะบริการดี
หน้าที่ของคนทำธุรกิจจึงไม่ใช่แค่บอกว่าสินค้าเราดีอย่างไร แต่ต้องทำให้ลูกค้าเห็นว่า ถ้าเขาเลือกเรา ชีวิตเขาจะดีขึ้นหรือสะดวกขึ้นตรงไหน
และอย่าลืมนะครับ สิ่งที่เราพูดต้องทำได้จริงด้วย
ถ้าบอกว่าเสิร์ฟเร็ว แต่ลูกค้าต้องรอครึ่งชั่วโมง ต่อให้เขียนป้ายโฆษณาสวยแค่ไหน ลูกค้าก็คงไม่เชื่ออีก
แล้วทั้งสามเรื่องเกี่ยวข้องกันอย่างไร
ถึงตรงนี้ ผมอยากให้ลองมองภาพรวมอีกครั้งครับ
สมมติว่าเราเปิดร้านข้าวมันไก่หน้าอาคารสำนักงาน
เราเลือกคนทำงานเป็นลูกค้าหลัก และอยากให้เขาจำร้านเราได้ว่าเป็นร้านข้าวมันไก่ที่สะดวกรวดเร็ว นี่คือ STP
เราพบว่าคนทำงานมีเวลาพักเที่ยงน้อย ขณะที่ร้านอื่นต้องรออาหารนาน และเรามีความสามารถจัดระบบให้บริการได้เร็วกว่า นี่คือ Winning Zone
เราจึงเสนอให้ลูกค้าเห็นว่า มากินร้านเราแล้วได้ข้าวมันไก่อร่อย สะอาด ไม่ต้องรอนาน มีเวลาเหลือพักผ่อนก่อนกลับไปทำงาน นี่คือ Value Proposition
ทั้งสามเรื่องจึงเกี่ยวข้องกันอย่างใกล้ชิด
STP ช่วยให้เรารู้ว่าจะเน้นขายให้ใคร และอยากให้ลูกค้าจดจำเราอย่างไร
Winning Zone ช่วยให้เรารู้ว่าจะใช้จุดแข็งอะไรไปแข่งขันกับคู่แข่ง
ส่วน Value Proposition ช่วยให้เรารู้ว่าจะเสนอคุณค่าอะไรให้ลูกค้าเห็นว่า การเลือกเรานั้นคุ้มค่าอย่างไร
ถ้าเข้าใจสามเรื่องนี้ เราจะเริ่มมองการตลาดต่างออกไป
แทนที่จะถามว่าเดือนนี้จะจัดโปรโมชั่นอะไรดี เราอาจเริ่มถามว่า ลูกค้าของเรากำลังมีปัญหาอะไรที่เราช่วยแก้ได้
แทนที่จะถามว่าจะลดราคาแข่งกับคนอื่นอย่างไร เราอาจถามว่า มีเรื่องไหนที่เราทำได้ดีจนลูกค้ายอมเลือกเรา แม้ราคาจะไม่ถูกที่สุด
และแทนที่จะพยายามขายสินค้าให้มากขึ้นอย่างเดียว เราอาจเริ่มคิดว่าจะทำอย่างไรให้ลูกค้ารู้สึกว่าเงินที่จ่ายไปนั้นคุ้มค่า
ถ้าเอามาใช้กับร้านค้าหน้าปากซอย จะเป็นอย่างไร
ลองนึกภาพร้านขายของชำเล็ก ๆ หน้าปากซอยแห่งหนึ่งครับ
ร้านนี้เปิดขายมาหลายปี มีทั้งข้าวสาร น้ำปลา น้ำมันพืช ผงซักฟอก ขนม น้ำดื่ม และของใช้จำเป็นในชีวิตประจำวัน
เมื่อก่อนคนในซอยก็มาซื้อของกันเป็นประจำ แต่พอมีร้านสะดวกซื้อมาเปิดใกล้ ๆ ลูกค้าก็เริ่มหายไป บางคนไปซื้อของที่ห้าง บางคนสั่งของออนไลน์ เพราะมีโปรโมชั่นและส่งถึงบ้าน
เจ้าของร้านเริ่มกังวลว่า ถ้าเป็นแบบนี้ต่อไปจะทำอย่างไรดี
จะลดราคาสู้กับร้านสะดวกซื้อก็กลัวขาดทุน จะเพิ่มสินค้าให้มากเท่าห้างก็คงไม่มีเงินทุนมากพอ
ผมคิดว่านี่เป็นปัญหาที่ร้านค้ารายย่อยจำนวนไม่น้อยกำลังเจออยู่
แต่แทนที่จะเริ่มจากการคิดว่าจะลดราคาอย่างไร ผมอยากชวนให้ลองใช้หลักการตลาดทั้งสามเรื่องมาช่วยคิดครับ
เริ่มจาก STP ก่อน เราต้องรู้ว่าคนในซอยต้องการอะไร
หลายคนอาจคิดว่าร้านขายของชำหน้าปากซอยก็ขายให้คนในซอยนั่นแหละ ใครเดินผ่านมาก็ซื้อได้
คำตอบนี้ไม่ผิดครับ แต่ถ้ามองให้ลึกลงไป เราจะพบว่าคนในซอยไม่ได้ต้องการเหมือนกันทั้งหมด
คนทำงานที่กลับบ้านตอนเย็นอาจต้องการแวะซื้อน้ำดื่ม ไข่ไก่ บะหมี่กึ่งสำเร็จรูป หรือของใช้เล็ก ๆ น้อย ๆ ก่อนเข้าบ้าน
แม่บ้านหรือคนที่ทำอาหารกินเองอาจต้องการน้ำปลา น้ำมันพืช น้ำตาล ผักสด หรือเครื่องปรุงที่ซื้อได้โดยไม่ต้องเดินทางไปตลาด
ผู้สูงอายุในซอยอาจอยากได้ร้านที่อยู่ใกล้บ้าน เดินมาซื้อได้ง่าย และมีเจ้าของร้านที่รู้จักกัน
ส่วนคนที่มีลูกเล็กอาจต้องการนม ขนม ผ้าอ้อม หรือของใช้จำเป็นที่บางครั้งต้องซื้อแบบเร่งด่วน
เห็นไหมครับว่า คนในซอยเดียวกันก็มีความต้องการต่างกัน
นี่คือ Segmentation หรือการแบ่งกลุ่มลูกค้า
เมื่อรู้แล้วว่าลูกค้ามีหลายกลุ่ม เราก็ต้องเลือกว่าจะเน้นใคร
สมมติว่าในซอยมีบ้านพักอาศัยจำนวนมาก และคนส่วนใหญ่เป็นครอบครัวที่ต้องซื้อของใช้ในบ้านเป็นประจำ ร้านอาจเลือกกลุ่มครอบครัวในซอยเป็นลูกค้าหลัก
นี่คือ Targeting
จากนั้นก็มาคิดว่า อยากให้คนในซอยจดจำร้านเราอย่างไร
เราอาจอยากให้ลูกค้านึกถึงร้านในฐานะ
“ร้านของใช้ใกล้บ้านที่มีของจำเป็นครบ ซื้อสะดวก ราคาเหมาะสม และเจ้าของร้านเป็นกันเอง”
นี่คือ Positioning
เราไม่ได้พยายามทำให้ร้านเป็นห้างขนาดเล็ก แต่กำลังทำให้ร้านเป็นที่พึ่งของคนในซอยเวลาต้องการซื้อของใช้ในชีวิตประจำวัน
ต่อมาคือ Winning Zone ร้านเล็กจะสู้ร้านใหญ่ตรงไหน
เรื่องนี้สำคัญครับ เพราะร้านขายของชำเล็ก ๆ คงสู้ร้านสะดวกซื้อขนาดใหญ่ได้ยากในบางเรื่อง
ร้านใหญ่มีระบบจัดซื้อที่ดี มีสินค้ามาก มีโปรโมชั่นจากบริษัท และบางแห่งก็เปิดตลอด 24 ชั่วโมง
ถ้าร้านเล็กพยายามแข่งด้วยการขายถูกกว่าทุกอย่าง ก็คงเหนื่อยมาก
แต่ลองมองอีกด้านหนึ่งครับ
ร้านค้าหน้าปากซอยอาจมีข้อดีที่ร้านใหญ่ไม่มี หรือทำได้ไม่เหมือนกัน
เจ้าของร้านรู้จักลูกค้าประจำ รู้ว่าบ้านไหนชอบซื้ออะไร รู้ว่าคนในซอยนิยมใช้สินค้ายี่ห้อไหน และรู้ว่าช่วงเวลาไหนลูกค้ามักมาซื้อของ
บางครั้งลูกค้าเดินเข้าร้านยังไม่ทันพูด เจ้าของร้านก็จำได้แล้วว่าเขาชอบซื้อน้ำดื่มยี่ห้ออะไร
ถ้าลูกค้าต้องการสินค้าที่ร้านไม่มี เจ้าของร้านก็อาจจดไว้และนำมาขายในครั้งต่อไป
บางร้านอาจรับสั่งของผ่านโทรศัพท์หรือไลน์ แล้วเตรียมสินค้าไว้ให้ลูกค้าแวะมารับ
บางร้านอาจช่วยจัดของใช้ประจำเดือนเป็นชุดให้ครอบครัวในซอย หรือมีบริการส่งของในระยะใกล้เมื่อคุ้มกับต้นทุน
สิ่งเหล่านี้อาจเป็นจุดแข็งที่ร้านค้าขนาดใหญ่ไม่ได้ตอบโจทย์ได้ดีเท่าร้านเล็กในบางพื้นที่
นี่คือ Winning Zone ของร้านค้าหน้าปากซอย
ร้านอาจไม่ได้ขายถูกที่สุด ไม่ได้มีสินค้ามากที่สุด และไม่ได้เปิดตลอด 24 ชั่วโมง
แต่สามารถเป็นร้านที่ เข้าใจคนในซอยมากที่สุด และช่วยให้การซื้อของใช้ประจำวันเป็นเรื่องง่ายที่สุด
อย่างไรก็ตาม เราต้องดูด้วยว่าจุดแข็งเหล่านี้ลูกค้าต้องการจริงหรือไม่
ถ้าเราคิดจะให้บริการส่งของถึงบ้าน แต่ลูกค้าส่วนใหญ่ชอบเดินมาซื้อเอง การลงทุนจ้างคนส่งของก็อาจไม่คุ้ม
หรือถ้าร้านพยายามเก็บสินค้าทุกอย่างที่ลูกค้าขอ แต่ขายไม่ออกจนสินค้าค้างสต็อก ก็อาจทำให้เงินทุนจม
ดังนั้น การหาจุดที่เรามีโอกาสชนะต้องดูทั้งความต้องการของลูกค้า ความสามารถของร้าน และต้นทุนที่เกิดขึ้นด้วย
สุดท้ายคือ Value Proposition ทำไมคนในซอยต้องซื้อของกับเรา
เมื่อเรารู้แล้วว่าลูกค้าหลักคือใคร และรู้ว่าร้านมีจุดแข็งอะไร คำถามสุดท้ายก็คือ
“แล้วทำไมคนในซอยต้องเดินมาซื้อของร้านเรา แทนที่จะไปร้านสะดวกซื้อหรือสั่งออนไลน์?”
ถ้าเราบอกว่า “ร้านเราขายของชำ” ลูกค้าก็รู้เพียงว่าเราขายอะไร
ถ้าบอกว่า “ร้านเรามีของใช้หลายอย่าง” ก็ยังไม่ได้แตกต่างจากร้านอื่นมากนัก
แต่ถ้าเราบอกว่า
“ของใช้จำเป็นใกล้บ้าน ซื้อสะดวก ไม่ต้องเดินทางไกล ราคาเหมาะสม และมีคนขายที่รู้ใจคนในซอย”
ลูกค้าจะเริ่มเห็นแล้วว่า ร้านของเรามีคุณค่าอะไร
คนที่เดินมาซื้อน้ำปลาไม่ได้ต้องการแค่น้ำปลาหนึ่งขวด แต่เขาอาจต้องการความสะดวก เพราะกำลังทำกับข้าวอยู่แล้วน้ำปลาหมด
คนที่แวะซื้อผงซักฟอกตอนเย็นไม่ได้ต้องการแค่ผงซักฟอก แต่ต้องการซื้อของให้เสร็จเร็ว ๆ แล้วกลับบ้านไปพักผ่อน
คนสูงอายุที่เดินมาซื้อของไม่ได้มองแค่ราคาเสมอไป แต่อาจให้ความสำคัญกับร้านที่เดินถึงง่าย และมีคนขายที่คุ้นเคยกัน
สิ่งเหล่านี้คือคุณค่าที่ร้านค้าหน้าปากซอยสามารถมอบให้ลูกค้าได้
แต่ผมอยากย้ำอีกครั้งว่า ความคุ้นเคยเพียงอย่างเดียวไม่พอครับ
ถ้าร้านสกปรก สินค้าหมดอายุ ราคาแพงเกินไป หรือเปิดปิดไม่แน่นอน ต่อให้เจ้าของร้านรู้จักคนทั้งซอย ลูกค้าก็อาจเลือกไปร้านอื่น
เพราะฉะนั้น สิ่งที่ร้านสัญญากับลูกค้าต้องทำให้ได้จริง
ถ้าบอกว่ามีของจำเป็นครบ ก็ต้องรู้ว่าของจำเป็นสำหรับคนในซอยคืออะไร และพยายามไม่ให้ขาดบ่อย
ถ้าบอกว่าราคาเหมาะสม ก็ต้องตั้งราคาอย่างสมเหตุสมผล
ถ้าบอกว่าซื้อสะดวก ก็ต้องจัดร้านให้หาของง่าย เปิดปิดเป็นเวลา และบริการลูกค้าให้ดี
เมื่อทำได้อย่างต่อเนื่อง ลูกค้าก็จะเริ่มรู้สึกว่า ร้านนี้เป็นร้านที่เขาพึ่งพาได้
และนั่นคือ Value Proposition ที่ไม่ได้อยู่แค่บนป้ายโฆษณา แต่อยู่ในความรู้สึกของลูกค้าที่มาใช้บริการจริง
เมื่อเอาทั้งสามเรื่องมารวมกัน ร้านค้าหน้าปากซอยจะเห็นทางเดินของตัวเองชัดขึ้น
STP ทำให้ร้านรู้ว่า ลูกค้าหลักคือครอบครัวและคนที่อาศัยอยู่ในซอย และควรทำให้ลูกค้าจดจำร้านว่าเป็นร้านของใช้จำเป็นใกล้บ้านที่ซื้อสะดวก
Winning Zone ทำให้ร้านรู้ว่า ไม่จำเป็นต้องไปแข่งกับร้านสะดวกซื้อทุกเรื่อง แต่ควรใช้ความใกล้ชิดลูกค้า ความเข้าใจความต้องการ และความสะดวกในการซื้อของเป็นจุดแข็ง
ส่วน Value Proposition ทำให้ร้านตอบได้ว่า ลูกค้าจะได้รับอะไรจากการเลือกซื้อของกับร้านเรา
เมื่อคิดแบบนี้ เจ้าของร้านก็จะเริ่มรู้ว่าควรเอาเงินไปลงทุนกับอะไร
แทนที่จะซื้อสินค้ามาวางเต็มร้านโดยไม่รู้ว่าจะขายได้หรือไม่ ก็อาจเริ่มจากการดูว่าสินค้าอะไรที่คนในซอยซื้อบ่อย
แทนที่จะลดราคาทุกอย่าง ก็อาจเลือกตั้งราคาสินค้าที่ลูกค้าซื้อประจำให้แข่งขันได้ และรักษากำไรจากสินค้าอื่นอย่างเหมาะสม
แทนที่จะเสียเงินตกแต่งร้านให้หรูหรา ก็อาจลงทุนจัดชั้นวางสินค้าให้เป็นระเบียบ เพิ่มแสงสว่าง ทำป้ายราคาให้ชัดเจน และทำให้ร้านสะอาดน่าเข้า
หรือแทนที่จะคิดว่าต้องมีสินค้าให้มากที่สุด ก็อาจเน้นให้มีสินค้าที่ลูกค้าต้องการจริง ๆ และไม่ปล่อยให้ขาดบ่อย
สิ่งเหล่านี้อาจดูเป็นเรื่องเล็ก ๆ แต่สำหรับร้านค้ารายย่อยแล้ว เรื่องเล็ก ๆ ที่ทำได้ดีอย่างสม่ำเสมออาจกลายเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ลูกค้ากลับมาซื้อซ้ำ
ผมอยากฝากข้อคิดไว้ว่า
“ร้านเล็กไม่จำเป็นต้องทำตัวให้เหมือนร้านใหญ่ แต่ต้องรู้ว่าความเป็นร้านเล็กของเรามีข้อดีอะไร แล้วนำข้อดีนั้นมาทำให้ลูกค้าได้รับประโยชน์จริง ๆ”
เพราะถ้าเราพยายามเลียนแบบร้านใหญ่ทุกอย่าง เราอาจต้องใช้เงินทุนที่ไม่มีวันสู้เขาได้
แต่ถ้าเราเข้าใจลูกค้าในพื้นที่ของตัวเอง และทำสิ่งที่ลูกค้าต้องการได้ดี เราก็มีโอกาสรักษาลูกค้าประจำและสร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง
สุดท้ายแล้ว การตลาดไม่ใช่เรื่องยากอย่างที่คิด
ผมคิดว่าคนทำธุรกิจหลายคนมีความเข้าใจเรื่องการตลาดอยู่แล้ว เพียงแต่อาจไม่เคยเรียกสิ่งที่ตัวเองทำด้วยศัพท์ภาษาอังกฤษเหล่านี้
แม่ค้าขายอาหารที่รู้ว่าลูกค้าประจำชอบกินอะไร ก็กำลังพยายามเข้าใจลูกค้า
เจ้าของร้านที่รู้ว่าตัวเองสู้ร้านใหญ่เรื่องราคาไม่ได้ จึงหันมาเน้นบริการที่เป็นกันเอง ก็กำลังหาจุดที่ตัวเองมีโอกาสชนะ
คนขายของที่รู้ว่าลูกค้ายอมกลับมาซื้อซ้ำเพราะไว้ใจคุณภาพสินค้า ก็กำลังสร้างคุณค่าให้ลูกค้า
สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นเรื่องของการตลาดทั้งนั้นครับ
เพียงแต่เมื่อเราเข้าใจหลักคิดอย่าง STP, Winning Zone และ Value Proposition เราก็จะสามารถนำสิ่งที่เคยทำจากประสบการณ์มาคิดอย่างเป็นระบบมากขึ้น
ก่อนจะเริ่มทำธุรกิจใหม่ หรือก่อนจะวางแผนการตลาดครั้งต่อไป ผมอยากฝากคำถามไว้สามข้อครับ
หนึ่ง เราจะขายให้ใคร?
สอง เรามีอะไรที่ทำได้ดีกว่าคู่แข่ง และลูกค้าต้องการสิ่งนั้นจริงไหม?
สาม ถ้าลูกค้าเลือกเรา เขาจะได้อะไรที่คุ้มค่ากับเงินและเวลาที่เสียไป?
ถ้าตอบสามข้อนี้ได้ชัด เราก็จะรู้ว่าควรเดินไปทางไหน แต่ถ้ายังตอบไม่ได้ ผมคิดว่าเราควรกลับมาทำความเข้าใจลูกค้าและธุรกิจของตัวเองให้มากขึ้นก่อนที่จะรีบทุ่มเงินทำการตลาด
เพราะสุดท้ายแล้ว การตลาดไม่ได้มีหน้าที่แค่ทำให้คนรู้จักเรา แต่ต้องทำให้คนที่เหมาะกับเราเห็นว่าเรามีคุณค่าอะไร และอยากกลับมาใช้บริการอีก
เราไม่จำเป็นต้องขายให้ได้ทุกคน ไม่จำเป็นต้องชนะคู่แข่งทุกเรื่อง และไม่จำเป็นต้องเป็นร้านที่ถูกที่สุด
แต่เราต้องรู้ว่าใครคือลูกค้าของเรา เขาต้องการอะไร และเราจะทำอะไรให้เขาได้ดีกว่าทางเลือกอื่น
ถ้าทำได้อย่างนั้น ต่อให้เป็นร้านเล็ก ๆ หรือธุรกิจที่มีทุนไม่มาก ก็มีโอกาสสร้างลูกค้าประจำและเติบโตได้อย่างมั่นคง
ผมอยากทิ้งท้ายด้วยความคิดหนึ่งที่ว่า
“การตลาดที่ดี ไม่ใช่การพยายามทำให้ทุกคนมาซื้อของเรา แต่คือการทำให้คนที่ต้องการสิ่งที่เราทำได้ดี ตัดสินใจเลือกเรา”
เพราะในโลกของการค้าขาย คนที่ประสบความสำเร็จไม่จำเป็นต้องเป็นคนที่มีเงินทุนมากที่สุด มีสินค้ามากที่สุด หรือขายถูกที่สุดเสมอไป
แต่เป็นคนที่เข้าใจว่าลูกค้าของตัวเองคือใคร รู้ว่าตัวเองมีจุดแข็งอะไร และสามารถนำจุดแข็งนั้นมาสร้างคุณค่าให้ลูกค้าได้จริง
รู้จักลูกค้าให้ดี เลือกสนามที่เรามีโอกาสชนะ แล้วทำให้ลูกค้าเห็นว่าเขาจะได้อะไรจากเรา
นี่แหละครับ หัวใจของการตลาดที่ผมอยากฝากไว้
โดย อาจารย์บอม

